Keep in Touch
รับข่าวสารเรื่องการออกแบบ สถาปัตยกรรม ไลฟ์สไตล์
ทางอีเมล ที่จะส่งตรงถึงคุณทุกเดือน ลงทะเบียนได้ที่ด้านล่างนี้เลย!
..เหตุใดพื้นที่สาธารณะดีๆมีคุณภาพในเมืองหลวงอันกว้างใหญ่ของเรานั้นจึงมีจำนวนน้อยนิดเหลือเกินนะ?..
ในฐานะคนกรุงฯคนหนึ่ง แน่นอนว่าคำถามเมื่อข้างต้นเคยผุดขึ้นในหัวเราอยู่หลายครั้งทีเดียว โดยเฉพาะเมื่อตอนที่ต้องเดินเขย่งหลบหลุมระเบิดอยู่ตามริมฟุตบาธ เราก็ยิ่งอดคิดขึ้นมาด้วยความหงุดหงิดตะขิดตะขวงใจอยู่แทบทุกครั้งไม่ได้
ในช่วงที่น้องดน ภานุดนย์ ลือชาพาณิชย์กุล บัณฑิตจบใหม่จากคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยต้องคิดหัวข้อธีสิสก่อนจบของเขานั้น บังเอิญเป็นช่วงที่ตรงกับเทศกาลหาเสียงก่อนเลือกตั้งผู้ว่ากทม.สมัยล่าสุด ไอเดียตั้งต้นก่อนออกมาเป็น Bangkok Education Office and Khlong San District Office สำนักการศึกษาและสำนักงานเขตคลองสาน นั้นจึงเกิดจากหนึ่งในนโยบายของผู้สมัครหมายเลข 8 หรือก็คือผู้ว่าชัชชาติที่เราคุ้นเคยกันดีในวันนี้นั่นเอง
นโยบายของผู้สมัครหมายเลข 8 ข้อที่จุดประกายในการทำวิทยานิพนธ์ให้ดนนั้นระบุไว้ถึงแนวคิดการนำเอาพื้นที่ภายในเขตอาคารราชการที่มีอยู่ทั่วกรุงเทพฯ มาเปิดใช้เป็น public space นอกเวลาทำการ ทั้งนี้ก็เพื่อให้อาคารได้ถูกใช้งานอย่างคุ้มค่ารวมถึงยังเป็นการเพิ่มพื้นที่สาธารณะให้เมืองอีกมากมาย
หลังจากได้หัวข้อเป็นที่เรียบร้อย เมื่อต้องมองหาสถานที่ตั้งสำหรับโครงการ เหล่าสำนักงานเขตที่กระจายตัวอยู่ทั่วกรุงเทพฯจึงกลายเป็นเป้าหมายหลัก จากจำนวนทั้งหมด 50 แห่ง บ้างไม่มีคาแรกเตอร์ บ้างตั้งอยู่ในตำแหน่งที่น่าไม่สนใจ เพียงไม่นานดนก็สามารถสโคปแคบหาไซต์ที่สมบูรณ์แบบได้ไม่ยากนัก ลักษณะจำเพาะหลายๆประการของสำนักงานเขตคลองสานคือเหตุผลที่ดนปักหมุดไว้ที่นี่ในที่สุด
รายละเอียดของไซต์แสนจำเพาะที่ดนสนใจนี้มีอยู่หลากหลายประการทีเดียว ข้อแรกคือตำแหน่งที่ตั้งซึ่งเป็นตัวกลางเชื่อมระหว่างท่าเรือริมน้ำและสถานีรถไฟฟ้า ข้อสองคือชุมชนที่รายล้อมโครงการนั้นมีความคึกคักควรค่าแก่การเพิ่มพื้นที่สาธารณะ และที่สำคัญที่สุดในสายตาเราก็คือข้อที่สาม ใครจะไปคิดว่าภายบริเวณสำนักงานเขตนั้นเป็นที่ตั้งของป้อมปราการโบราณรูปดาวหลายแฉกที่ถูกสร้างขึ้นตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 4 แม้ปัจจุบันจะเหลือเพียงเศษซากส่วนเดียว แต่ชื่อของป้อมป้องปัจจามิตรก็ยังคงฟังดูเกรียงไกรมาจนถึงยุค 2024
ดนเริ่มงานออกแบบของเขาโดยใช้ป้อมป้องปัจจามิตรเป็นปัจจัยตั้งต้น แม้ปราการรูปดาวในวันนี้จะเหลือเพียงแค่สองแฉก แต่ดนก็ศึกษารูปร่างหน้าตาดั้งเดิมจนสามารถเติมเต็มแฉกอื่นๆที่หายไปด้วย sunken plaza จนสำเร็จ เขาบอกกับเราว่าหลังจากถูกปรับรูปทรงเรขาคณิตให้ดูคลีนขึ้นสมกับยุคสมัยแล้ว ท้ายที่สุดดาวดวงนี้ก็มีลักษณะคล้ายสี่เหลี่ยมจตุรัสสองรูป rotate ซ้อนกันนั่นเอง
สำหรับเรา การเริ่มต้นวาดเส้นสายโดยใช้ป้อมป้องปัจจามิตรเป็นจุดตั้งต้นถือเป็นวิธีที่สร้างสรรค์และเคารพสถาปัตยกรรมเจ้าถิ่นที่อยู่มาก่อนนับร้อยปี ดนอธิบายเพิ่มเติมว่าสาเหตุที่เขาตัดสินใจกดพื้นภายในกรอบรูปดาวแปดแฉกที่เติมเต็มรูปทรงเดิมของป้อมให้ลดระดับลงไปจากชั้นดินเดิมนั้น ส่วนหนึ่งก็เพื่อให้ปราการที่หลงเหลืออยู่แห่งนี้ไม่ถูกสิ่งใดบดบังและส่งเสริมให้สถาปัตยกรรมดูยิ่งใหญ่ขึ้นจากมุมมองทางด้านล่าง นอกจากนี้ยังสามารถใช้เป็นพื้นที่รองรับน้ำในยามที่ระดับน้ำในเจ้าพระยาสูงขึ้นหรือเวลาฝนตกหนักได้อีกด้วย
นิยามของคำว่า public space ในงานของดนนั้นมิได้หมายถึงพื้นที่ทางด้านนอกอาคารเพียงอย่างเดียว ทว่าห้องหับใดใต้ชายคาที่สามารถเอื้อเฟื้อให้ประชาชนเข้ามาใช้งานได้ ก็ถือเป็น public space สำหรับเขาด้วยเช่นกัน
อาคารสำนักงานเขตที่ดนออกแบบนั้นอยู่ทางฝั่งที่ติดกับแม่น้ำเจ้าพระยา แต่แทนที่จะเป็นก้อนแมสใหญ่โตหนาทึบเพียงก้อนเดียวตามแบบสามัญนิยม เขากลับตัดสินใจผ่ากลางอาคารเพื่อให้เกิดเป็นเส้นทางเชื่อมต่อระหว่างผู้คนจากสถานีรถไฟฟ้ากับท่าเรือนั่นเอง ซึ่งสำหรับพื้นที่ outdoor และ semi-outdoor ทั้งหมดนั้นก็สามารถเปิดให้ผู้คนสัญจรผ่านไปผ่านมาได้ถึง 24 ชั่วโมงเลยทีเดียว
อาคารฝั่งที่ชิดขอบที่ดินทางทิศเหนือคือพื้นที่ทำงานของเจ้าหน้าที่สำนักเขตเป็นหลัก ในขณะที่อาคารทางฝั่งใต้นั้นจะเป็นส่วนของสำนักงานการศึกษา โดยโปรแกรมสำหรับประชาชนทั่วไปเหล่านี้จะถูกจัดวางไว้ที่บริเวณชั้น 1-2 เป็นหลัก เพื่อให้ผู้คนเข้าถึงได้อย่างง่ายดาย ถัดขึ้นไปที่ชั้น 4-6 คือพื้นที่สำนักงานที่ถูกออกแบบให้มี core ทางเข้าออกขึ้นลงเป็นของตัวเองเพื่อหลีกเลี่ยงการถูกรบกวนจากสาธารณชนภายนอก ซึ่ง facility ในส่วนนี้จะถูกจัดวางไว้ตรงกลางด้วยจุดประสงค์ให้เจ้าหน้าที่สำนักงานเขตสามารถเข้าถึงได้จากทั้งทางเข้าฝั่งใต้และฝั่งเหนือโดยไม่ต้องเดินไกลนัก
มาลงลึกถึงดีเทลของพื้นที่สำหรับประชาชนทั่วไปเพิ่มเติมสักนิด ห้องสมุด ห้องอาหาร และห้องประชุมของสำนักงานคือ facility ที่ประชาชนทั่วไปสามารถเข้ามาใช้งานได้หลังเวลาราชการ ซึ่งจะว่าไปแล้วก็ลงล็อคกับเวลาเลิกงานของเหล่ามนุษย์เงินเดือนพอดิบพอดี หากมองกันจาก diagram ดีๆก็คงก็พอเห็นกันได้ว่าโปรแกรมเหล่านี้จะเกาะอยู่ตามทางเดิน semi-outdoor ที่ผ่ากลางอาคาร เพื่อให้คนนอกสามารถเข้าถึงได้ง่ายนั่นเอง
ขยับกลับมาในโซนข้างเคียงป้อมป้องปัจจามิตรและ Sunken Plaza ที่กล่าวถึงไปเมื่อช่วงต้น ยังมีอาคารอีกหนึ่งหลังที่ถูกจัดวางไว้ทางขอบที่ดินฝั่งติดถนนและสถานีรถไฟฟ้าคลองสาน ตึกหลังนี้ถูกออกแบบให้มีความสูงเพียงชั้นเดียวและจัดเตรียมพื้นที่บนดาดฟ้าเป็นสนามฟุตซอลเล็กๆสำหรับประชาชน เพื่อใช้แทนที่ป้อมป้องปัจจามิตรที่ปัจจุบันมักมีเด็กๆในชุมชนขึ้นไปเตะบอลเล่นกันจนน่ากลัวว่าจะสร้างความเสียหายให้กับโบราณสถานแห่งนี้
สาเหตุสำคัญที่ดนจงใจสร้างให้ตัวอาคารสูงเพียงชั้นเดียวก็เพื่อหลีกเลี่ยงการบดบังป้อมปราการซึ่งครั้งหนึ่งเคยยิ่งใหญ่
โปรแกรมภายในอาคารชั้นเดียวหลังนี้ได้แก่โปรแกรมประเภทโรงอาหาร หรือร้านค้าต่างๆที่สามารถสร้างรายได้ให้กับสำนักงานเขต โดยพื้นที่ทั้งบริเวณจะถูกเจ้าหน้าที่ใช้ก็เพียงช่วงกลางวันหรือช่วงเย็นเท่านั้น จึงเป็นเหตุผลอันดีเยี่ยมที่จะถูกจัดการให้เป็นส่วนที่สามารถเปิดรับคนนอกได้ทั้งวันนั่นเอง
สำหรับเรื่องของเส้นสายและฟาซาดนั้นก็เป็นอีกหนึ่งจุดดึงดูดที่คงเตะตาผู้คนตั้งแต่แรกปราดมอง ดนวางแนวฟาซาดแต่ละระนาบให้เป็นองศาที่สัมพันธ์กับแฉกดาวของป้อมป้องปัจจามิตร ในขณะที่วัสดุซึ่งถูกเลือกใช้สำหรับเปลือกอาคารในส่วนทางเดินผ่ากลางนั้นก็จะถูกสร้างขึ้นจากอิฐซึ่งเป็นวัสดุเดียวกันกับที่ใช้ก่อป้อมปราการ นอกจากนี้ยังมีการเลือกใช้แพทเทิร์นการวางอิฐที่คล้ายคลึงกับแพทเทิร์นดั้งเดิมอีกด้วย
จากมุมมองของคนที่เติบโตมาในกรุงเทพมหานครทั้งชีวิต เราอยากช่วยส่งเสียงสนับสนุนเหลือเกินว่าพื้นที่สาธารณะเช่นนี้คือสิ่งที่ชาวเมืองอยากได้ สำหรับตัวผู้เขียนเองนั้นมักนึกอิจฉาตัวละครในซีรีส์ต่างประเทศอยู่บ่อยครั้งที่เห็นเขามีสเปซดีๆให้ได้ใช้เวลาร่วมกับคนที่รักหรือปลดปล่อยใจเพียงลำพังโดยไม่ต้องเดินเข้าห้าง ไม่ว่าจะเป็นช่วงเวลาหลังเลิกงานหรือวันหยุดเสาร์อาทิตย์ หากโปรเจ็คต์ของดนกลายเป็นโปรโตไทป์ที่ถูกใช้งานจริงขึ้นมา แปลว่าเราจะได้สถานที่แฮงค์เอ้าท์เพิ่มขึ้นถึง 50 แห่งทั่วกรุงเทพฯเชียวนะ! ลองคิดดูสิ!
รับข่าวสารเรื่องการออกแบบ สถาปัตยกรรม ไลฟ์สไตล์
ทางอีเมล ที่จะส่งตรงถึงคุณทุกเดือน ลงทะเบียนได้ที่ด้านล่างนี้เลย!
