เรามักมีภาพจำเกี่ยวกับอาคารขนาดใหญ่ว่าเป็นตัวการสำคัญในการทำลายสิ่งแวดล้อมมากกว่าอาคารขนาดย่อม แต่ด้วยเทคโนโลยีและความรู้ที่ก้าวหน้ามากขึ้นในปัจจุบัน การสร้างอาคารขนาดต่างๆโดยยังเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมและบริบทโดยรอบจึงไม่ใช่เรื่องสุดวิสัยอีกต่อไป อีกทั้งโครงการพัฒนาพื้นที่ในเสกลขนาดใหญ่ที่มีการวางแผนมาเป็นอย่างดีโดยได้รับความร่วมมือจากผู้คนในพื้นที่มียังช่วยพัฒนาธุรกิจในระดับภูมิภาคอย่างมีนัยยะสำคัญด้วย เช่นเดียวกับอาคาร Surat Diamond Bourse ที่เมืองสุรัต รัฐคุชราต ประเทศอินเดีย ที่เพิ่งทำลายสถิติอาคารสำนักงานใหญ่ที่สุดในโลก แซงหน้าอาคารเพนตากอนของสหรัฐอเมริกา โดยนอกจากจะเด่นในด้านขนาดและฟังก์ชันการใช้งานที่ครอบคลุมอย่างมีประสิทธิภาพแล้ว ยังเป็นอาคารเขียวที่น่าศึกษาอย่างมากเลยทีเดียว
ศูนย์กลางค้าเพชร ครบ จบ ในที่เดียว
เดือนพฤศจิกายน 2023 ที่ผ่านมา สถิติอาคารสำนักงานใหญ่ที่สุดในโลกเดิมของอาคารเพนตากอนในประเทศสหรัฐอเมริกาได้ถูกทำลายลงด้วยขนาดอันมหึมาของอาคารค้าเพชรแห่งใหม่ของอินเดียในชื่อ สุรัตไดมอนด์โบส (Surat Diamond Bourse หรืออาคาร SDB) ผลงานออกแบบของบริษัท Morphogenesis อาคาร SDB ลักษณะเป็นอาคารเก้าหลังสูง 15 ชั้นเชื่อมกันด้วยอาคารกลางยาวสี่ร้อยเมตร พื้นที่ทั้งหมดรวม 660,000 ตร.ม. ตั้งอยู่บนเนื้อที่โครงการขนาด 35.54 เอเคอร์ (ประมาณ 90 ไร่) ด้วยงบประมาณก่อสร้างร่วม 400 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เริ่มก่อสร้างตั้งแต่ปี 2017 ใช้เวลากว่าหกปี ช่างฝีมือและแรงงานกว่า 6,000 คน เป็นโครงการแห่งความหวังที่ส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของเนื้อเมืองสุรัตตั้งแต่เริ่มการก่อสร้าง สิ่งที่น่าทึ่งของโครงการ SDB นี้คือถึงแม้อาคารจะมีขนาดใหญ่มหึมาแต่พื้นที่ให้เช่าทั้งหมดถูกจองไว้จนเต็มก่อนอาคารจะเริ่มสร้างเสียอีก
เหตุผลว่าทำไมมีผู้สนใจเข้ามาใช้พื้นที่อาคาร SDB มากขนาดนั้น เนื่องจากธุรกิจตัดและเจียระไนเพชรเป็นอุตสาหกรรมหลักของเมืองสุรัตมายาวนานกว่าหกสิบปี ทำให้ในปัจจุบันเพชรกว่าร้อยละ 90 ในตลาดโลกปัจจุบันถูกตัดและเจียระไน (Cutting and Polishing) ที่เมืองสุรัตนี้เอง เรียกได้ว่าเป็นแหล่งกลางน้ำสำคัญของธุรกิจเพชรโลกก็ว่าได้ ทั้งนี้เพชรดิบที่เข้ามาสู่เมืองสุรัตจะถูกส่งไปถึงมือช่างผู้ชำนาญตามศูนย์เวิร์คชอปเล็กใหญ่ซึ่งกระจายอยู่ทั่วเมือง จากนั้นจะเป็นหน้าที่ของนักค้านำเพชรเจียระไนแล้วเหล่านั้นขึ้นรถไฟเดินทางร่วมสี่ชั่วโมง กว่า 250 กิโลเมตรไปทำการซื้อขายแลกเปลี่ยนที่ตลาดค้าเพชรในนครหลวงมุมไบ ถือว่าเป็นขั้นตอนที่สิ้นเปลืองทั้งเวลาและทรัพยากร ทำให้บริษัทเพชรของเมืองสุรัตกว่าห้าพันแห่งรวมตัวกันก่อตั้งอาคาร Surat Diamond Bourse เพื่อเป็นศูนย์กลางการนำเข้าวัตถุดิบ เจียระไน และค้าขายให้ครบจบในที่เดียว โดยมีรัฐบาลอินเดียให้การสนับสนุนอย่างเต็มที่
ใหญ่อย่างมีประสิทธิภาพ
ภายในอาคาร SDB ประกอบด้วยพื้นที่สำนักงานมากกว่า 4,700 แห่งขนาดต่างโมดูลเพื่อรองรับกิจการตั้งแต่รายย่อมขนาดไม่ถึงสามสิบตารางเมตรไปจนถึงรายใหญ่ 10,500 ตร.ม. ร้านอาหารและคาเฟ่กว่า 10,000 ตร.ม. ศูนย์จำหน่ายสินค้าเอาท์เล็ท โถงประชุม ลิฟต์ 131 ตัวและคอร์ทยาร์ดเก้าแห่งที่สามารถใช้งานได้ตลอดปี พื้นที่โครงการสามารถจอดรถยนต์ได้ห้าพันคัน มอเตอร์ไซค์ร่วมหนึ่งหมื่นคัน โดยทั้งหมดอยู่ภายใต้การรักษาความปลอดภัยที่แน่นหนา
หนึ่งในความท้าทายที่ใหญ่ที่สุดคือจะออกแบบการสัญจรให้รองรับผู้ใช้อาคารกว่า 67,000 คนต่อวันซึ่งเข้าและออกอาคารในเวลาไล่เลี่ยกันได้อย่างไร? บริษัท Morphogenesis ตั้งเป้าไว้ว่าพนักงานทุกคนต้องสามารถไปถึงออฟฟิศของเขาได้ภายในเวลาเพียง 4 นาทีจากประตูอาคาร ออกมาเป็นแบบผังอาคารลักษณะคล้ายก้างปลาแยกออกมาจากอาคารสันหลังหรืออาคารกลาง โดยมีเส้นทางสัญจรภายในอาคารเชื่อมต่อกันทั้งแนวนอนและแนวดิ่งเช่นเดียวกับทางเดินภายในสนามบิน
ผู้เชี่ยวชาญด้านแสงและตลาดบะซาร์โฉมใหม่
อาคารสำนักงานทั้งเก้าตึกวางตัวทอดยาวในแนวเหนือใต้มีลักษณะแคบและยาว ทำให้พื้นที่เวิร์คชอปมากกว่า 75% ได้รับแสงธรรมชาติอย่างเพียงพอตลอดวัน นอกจากนี้ยังเป็นแสงสะท้อน (Indirect Light) ซึ่งเหมาะสมต่อการทำงานกับเพชรมากที่สุดอีกด้วย ความสูงและระยะห่างระหว่างอาคารยังได้รับการคำนวณอย่างแม่นยำเพื่อไม่ให้อาคารแต่ละหลังโดนเงาจากอาคารข้างเคียงบดบัง แต่คอร์ทยาร์ดทั้งเก้าระหว่างอาคารจะได้รับร่มเงาทำให้สามารถใช้งานได้ตลอดปี ซึ่งนอกจากจะใช้เพื่อนันทนาการแล้วคอร์ทยาร์ดเหล่านี้ยังใช้สำหรับเป็นตลาดกลางแจ้งคล้ายกับตลาดบะซาร์ (ปสาน หรือ Bazaar) ซึ่งเป็นตลาดดั้งเดิมทางตะวันออกกลางอีกด้วย
ยักษ์เขียวใจดี
ควบคู่ไปกับการใช้พื้นที่อย่างเต็มประสิทธิภาพ อาคาร SDB ยังตั้งเป้าสู่การเป็นต้นแบบอาคารอนุรักษ์พลังงานด้วยการผสมผสานกันระหว่างการใช้ระบบเชิงธรรมชาติ (Passive Design) และเครื่องกล (Active Design) โดยเฉพาะด้านแสงสว่างและระบบปรับอากาศซึ่งถือเป็นระบบที่ใช้พลังงานมากที่สุดอันดับต้นๆในอาคารสำนักงาน อาคาร SDB แห่งนี้ใช้พลังงานน้อยกว่าอาคารเขียวทั่วไปถึง 50% (45 kWh/sq.m./yr) เมื่อเทียบกับเกณฑ์อาคารประหยัดพลังงาน (Energy Conservation Building Code: 110 kWh/sq.m./yr) และได้รับการรับรองอาคารเขียวระดับแพลทินัมจากสภาอาคารเขียวอินเดีย Indian Green Building Council (IGBC)
ด้านการระบายความร้อนอาคาร SDB เสปซส่วนกลางและพื้นที่สัญจรทั้งหมดรวมร้อยละ 30 ของพื้นที่อาคารมีลมธรรมชาติถ่ายเทตลอดวัน ช่วยประหยัดพลังงานทำความเย็นในอาคารไปได้ถึงครึ่งหนึ่ง จากการออกแบบปลายทั้งสองข้างของอาคารกลางให้ถ่างออกเพื่อรับลมประจำถิ่นทิศตะวันตก (Prevailing Wind) และผังรูปกรวย (Funnel) บีบให้ลมพัดผ่านอาคารเร็วขึ้น โถงกลางอาคารขนาดใหญ่สูงไปจนถึงหลังคาสกายไลท์เพื่อรับแสงอาทิตย์และระบายความร้อนแบบ Stack Ventilation นอกจากนี้ภายในอาคารกลางยังมีพื้นที่สีเขียวมากมายที่กระจายอยู่ทั่ว เป็นมุมนั่งพักผ่อนหย่อนใจและช่วยเสริมสภาวะน่าสบายภายในอาคารอีกด้วย
สำหรับการระบายความร้อนด้วยระบบเครื่องกล อาคาร SDB ติดตั้งระบบแผ่ความเย็นแบบประหยัดพลังงานซึ่งอาศัยการแผ่รังสีจากท่อน้ำเย็นที่ฝังไว้ตามพื้นและฝ้า (Radiant Cooling System) ขนาดใหญ่เป็นอันดับต้นๆของโลกด้วยความยาวกว่า 20 กม. ต่อชั้น ทั้งหมดร่วม 300 กม. ช่วยทำความเย็นให้กับ 40% ของพื้นที่อาคาร
ฝันที่ยิ่งใหญ่สู่ความก้าวหน้าของเมือง
เพื่อเป็นการลดมลพิษที่เกิดจากจารขนส่งบวกกับปัญหาโควิดทำให้การขนส่งหลายแห่งหยุดชะงัก ผู้ออกแบบจึงตัดสินใจใช้วัสดุก่อสร้างที่หาได้ไม่ไกลจากพื้นที่ เช่น หินแกรนิตสีแดง Lakha และหินทรายสีขาว Gwalior จัดหาภายในรัศมีเพียง 300 กม.จากโครงการร่วมกับช่างหินในที่ราบสูงเดกกันทางตอนใต้ของอินเดียตั้งแต่ตัดจากเหมืองไปจนแปรรูป กระเบื้องเซรามิคและแผ่นฝ้าจัดหาภายในรัศมี 500 กิโลเมตรจากโครงการ นอกจากนี้ยังสร้างโรงงานผลิตกระจกเพื่อใช้กับหน้าต่างของอาคารใกล้กับไซต์ก่อสร้าง โครงการ SDB ก่อให้เกิดประโยชน์ทางอ้อมคือสร้างโอกาสทางอาชีพและดึงดูดประชากรจำนวนมากเข้าสู่เมืองสุรัต เกิดโรงพยาบาลและโรงเรียนรวมถึงโครงการสาธารณูปโภคแห่งใหม่มากมายสู่การขยายตัวของฐานเศรษฐกิจอย่างรวดเร็ว
อาคาร Surat Diamond Bourse เป็นสัญลักษณ์การร่วมแรงร่วมใจของกิจการค้าเพชรเมืองสุรัตทั้งรายใหญ่รายย่อยที่มองเห็นถึงศักยภาพของตน และตั้งใจก้าวขึ้นไปอีกระดับโดยมีสถาปัตยกรรมที่พร้อมด้วยสาธารณูปโภคที่ทันสมัยเป็นหนึ่งในผังเฟืองสำคัญ การย้ายศูนย์กลางการผลิตและค้าขายสำคัญของประเทศให้มาอยู่ในอาคารหลังเดียวนั้นในอีกแง่หนึ่งถือเป็นการเดิมพันครั้งใหญ่ ศักราชใหม่ของธุรกิจเพชรเมืองสุรัตและประเทศอินเดียได้เริ่มขึ้นแล้วภายในอาคารสำนักงานที่ใหญ่ที่สุดในโลก
References
Abdel, H. (2023, December). Surat Diamond Bourse / Morphogenesis. Retrieved from https://www.archdaily.com/1010709/surat-diamond-bourse-morphogenesis
morphogenesis. (2024, February). Surat Diamond Bourse. Retrieved from https://www.morphogenesis.org/our-works/surat-diamond-bourse/
Parkin, I. (2024, January). How (and Why) India Built the World’s Biggest Office. THE B1M. Retrieved from https://www.theb1m.com/video/surat-worlds-biggest-office-building
Surat Diamond Bourse Brochure. (n.d.). Retrieved from https://www.suratdiamondbourse.in/
