ถนนเยาวราช เมืองบ้าป้าย ที่กลายเป็นเสน่ห์แห่งร็อคสตาร์

หากให้ลองจินตนาการถึง Sense of Place ของ ถนนเยาวราช ภาพจำแรกที่ปรากฏขึ้นในหัวของคุณคือภาพอะไร ถ้าเป็นตอนนี้คงหนีไม่พ้น ภาพมุมสูงของถนนเยาวราช ที่โดดเด่น และเป็นเอกลักษณ์ด้วยป้ายไฟจำนวนมากที่ถูกติดตั้งบนมุมสูงของอาคาร อวดโฉมกับราวกับการแข่งขัน ตั้งแต่ภัตตาคารร้านอาหาร บริษัทนำเที่ยว ไปจนถึงห้างทอง ที่ปรากฏขึ้นใน MV เพลง Rockstar – Lisa ด้วยบรรยากาศและภาพจำที่คุ้นเคยของชาวไทย และนักท่องเที่ยวที่เคยเดินทางมา
สถานที่แห่งนี้
 

วันนี้ Dsign Somethimg ขอพาร่วมหาคำตอบว่าแท้จริงแล้ว Sense of Place ของเยาวราช เป็นเพียงความงามโดยตั้งใจ หรือแค่บังเอิญ ผ่านมุมมองจากบทสนทนาของ Urban Designer ทั้ง 2 ท่านจาก Urban Ally
อ.ดร. พีรียา บุญชัยพฤกษ์ (อ.พี) ผู้อำนวยการ (รักษาการ) ศูนย์มิตรเมือง (Urban Ally) แห่งคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร และ คุณปิยา ลิ้มปิติ (ไอ๋) รองผู้อำนวยการ ศูนย์มิตรเมือง (Urban Ally) แห่งคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร  

รูปภาพจาก MV เพลง LISA - ROCKSTAR https://www.youtube.com/watch?v=hbcGx4MGUMg

เยาวราช ถนนแห่งเรื่องราว และกิจกรรมที่เปลี่ยนแปลง 

หากให้เล่าถึงประวัติของย่านเยาวราช เชื่อว่าหลาย ๆ คนอาจนึกภาพตามได้ไม่ยากด้วยความที่ย่านเยาวราชนั้นเป็นย่านที่มีชื่อเสียงในเรื่องของการค้า  และวัฒนธรรมจีนอย่างที่หลาย ๆ คนทราบ หาพูดถึงย่านเยาวราชอาจต้องกล่าวถึงย่านที่มีความเชื่อมโยงด้วยอย่าง สำเพ็งชุมชนค้าขายเก่าของชาวจีนที่เข้ามาตั้งรกรากจากเมืองจีนในพื้นที่ สู่การตัดถนน ตรอกซอย จากเดิมทีที่มีการใช้รูปแบบของการคมนาคม การขนส่งโดยเรือ โดยนำมาสู่การตัดถนนเยาวราชในช่วงยุคสมัยของรัชกาลที่ 5 ที่มีการนำอิทธิพลตะวันตกเข้ามาทำให้ถนน และการเดินทางที่เปลี่ยนรูปแบบไปทำให้เกิดการเชื่อมต่อด้วยแบบรูปของแกนถนนจากทิศตะวันตก ไปทิศตะวันออก ที่ตัดกันเป็น (Grid) กริด  

ทำให้เกิดขึ้นเป็นย่านของชุมชนชาวจีนที่อยู่อาศัย และทำการค้าขายมาเป็นเวลานาน จนเกิดเป็นภาพอย่างที่ทุกคนคุ้นตาอย่างย่านที่เรียกว่า “China Town ” ที่มีอัตลักษณ์ค่อนข้างชัดเจน และผ่านระยะเวลาของความเปลี่ยนแปลงมาอย่างเรื่อย ๆ จนมาสู่ในยุคสมัยปัจจุบันเมื่อย่านเยาวราชไม่เป็นเพียงที่อยู่อาศัยเพียงอย่างเดียว แต่กลายเป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียงที่เป็นที่รู้จักของนักท่องเที่ยว

รูปภาพถนนเยาวราช ในอดีต จาก https://th.wikipedia.org/wiki/ถนนเยาวราช

Sense of place จากแนวป้ายไฟที่เรียงตัวบนท้องถนน ภาพจำแรกที่ใคร ๆ ก็นึกถึง 

ในมุมของหลาย ๆ คนเชื่อว่าหากถามถึง Sense of place ของเยาวราชที่เกิดขึ้นภาพแรกที่คิดถึงคงหนีไม่พ้นความสวยงามของแสงไฟจาก ป้ายหน้าร้านที่ซ้อนทับกันอย่างหนาแน่นในถนนเยาวราช ที่ถูกออกแบบขึ้นมา เพื่อใช้เป็นเครื่องมือหนึ่งที่สำคัญ และมีบทบาทในการสื่อสาร ดึงดูดความสนใจให้แก่ผู้บริโภคในการเลือกซื้อสินค้า บริการอีกทั้งยังมีผลต่อการสร้างทัศนคติการนำเสนอภาพลักษณ์ของร้านค้าในเชิงพาณิชย์ด้วยตัวอักษร ภาพ หรือเครื่องหมายการค้า ที่บางป้ายมีข้อความมากถึง 3 ภาษา เพื่อเตรียมรองรับนักท่องเที่ยวที่หลั่งไหลเข้ามา 

รูปภาพถนนเยาวราช จาก https://www.alamy.com

คุณไอ๋ ปิยา ลิ้มปิติ  : 

จริง ๆ ต้องขอออกตัวก่อนว่าเราไม่ใช่คนเมืองเก่า แต่ว่าด้วยเนื่องจากมีสตูดิโอออกแบบในคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ที่ศึกษาในพื้นที่ของย่านเยาวราชมาเป็นเวลาต่อเนื่อง ทำให้เราได้มองเห็นย่านเยาวราชแห่งนี้ผ่านการวิเคราะห์ที่เกิดขึ้นภายในสตูดิโอถึงรูปแบบของเมือง โครงสร้างของเมือง รูปแบบอาคาร ร่วมถึงสถานการณ์ปัจจุบันในพื้นที่ ซึ่งคิดว่าทำให้เราสามารถมองเห็นมุมมองพื้นที่จากส่วนนั้น มากกว่ามุมมองของผู้อยู่อาศัยค่ะ 

เราจะมองผ่านมุมของ Placemaking ละกันเนอะ คือองค์ประกอบที่จะทำให้เกิดถิ่นที่ขึ้นซึ่งตามแนวคิดจะประกอบไปด้วยองค์ประกอบอย่าง การเข้าถึง การเชื่อมโยง การใช้ประโยชน์ ภาพจำอัตลักษณ์ และความคุ้นเคย คิดว่าในความเป็น Place เนี้ยย่านเยาวราชมีองค์ประกอบที่ค่อนข้างครบเนอะ แต่ว่าภาพลักษณ์ของเยาวราชที่ผ่านมา เรามองว่าภาพรวมของย่านหน้าตาอาจไม่ได้ดูเปลี่ยนไปมา และการเข้าถึงที่สามารถเข้าถึงได้ง่ายขึ้นจากเดิม แต่สิ่งที่เปลี่ยนไปอาจเป็นกิจกรรมการใช้งานภายในพื้นที่ที่มีความต่างออกไปจากเดิมที่มีการรองรับนักท่องเที่ยวเป็นหลัก ทำให้ Use ภายในพื้นที่มันเปลี่ยนซึ่งทำให้ความคุ้นเคยของพื้นที่แบบเดิมมันเปลี่ยนไปด้วย เลยทำให้คิดว่า Sense of place ที่ยังมีองค์ประกอบอยู่ครบแต่เพิ่มลดตามระยะทางมา 

อ.ดร. พีรียา บุญชัยพฤกษ (อ.พี) : 

Place มันไม่ได้พูดถึงแค่กายภาพ มันพูดถึงกิจกรรม ความจดจำได้ว่าอัตลักษณ์มันคืออะไร เราจึงไม่ได้อยากจะพูดถึงแค่ว่ามันคือภาพของป้ายไฟ หรืออะไร แต่สิ่งที่เยาวราชจะสื่อสารมันคือ Place ที่เกิดจากการรับรู้ ความคุ้นเคยต่อพื้นที่มากกว่า 

รูปภาพจาก MV เพลง LISA - ROCKSTAR https://www.youtube.com/watch?v=hbcGx4MGUMg

คิดว่าอะไรเป็นเหตุผลที่ถนนเยาวราช ถูกหยิกยกมาเป็นสถานที่ประกอบการถ่ายทำ MV เพลงดังระดับโลก ? 

อ.ดร. พีรียา บุญชัยพฤกษ (อ.พี) :  

อาจารย์คิดว่าเขาไม่ได้เลือกที่จะถ่ายทำในย่านนี้เพียงเพราะมันเป็นป้ายไฟที่สวย แต่มันกำลังมี Meaning อะไรบางอย่างที่อาจจะเล่าว่า ย่านเยาวราชอาจเป็นตัวแทนของพื้นที่ที่มันมีความ lively พื้นที่ที่มีกิจกรรมหลากหลาย หรือพื้นที่ที่ทุกคนจดจำได้หรือปล่าถึงความเป็นเยาวราช ที่ไม่ใช่แค่ป้ายเพียงอย่างเดียว เพราะฉะนั้นสิ่งที่เรามองอาจเป็นเพียง Visual แต่ว่า Identity ของ Place มันเป็นความรู้สึกจดจำได้ในหลาย ๆ มิติด้วย 

ถ้าให้ลองเดาใจเขาว่าทำไมเขาถึงเลือกย่านเยาวราชในการใช้เป็นสถานที่ถ่ายทำ ถ้าเราตอบแบบกันเองก็คิดว่ามันคงเป็นตัวแทนของพื้นที่ที่คนจะเข้าใจได้ง่ายในทั่วโลก มันเป็นตัวแทนของคนต่างถิ่นที่เข้าไปอยู่ในพื้นที่อื่น และมีพื้นที่ที่แสดงตัวตนของเขาออกมา Represent Culture บางอย่างออกมาแทนที่จะไปพูดถึงวัด ที่อาจตรงไปตรงมามากเกินไปซึ่งมันอาจจะจำกัดแค่ความเป็นไทยเท่านั้น แต่เขาอาจเลือกที่จะพูดถึงสิ่งที่สากลที่คนสามารถเข้าใจได้ง่ายขึ้น คิดว่าถ้าให้เดาเราคงเดาออกมาเป็นแนวนั้น 

คุณไอ๋ ปิยา ลิ้มปิติ  : 

เรามองว่าความเป็น China Town มันทำให้คนรู้สึก Relate ได้ หลายเมืองต่าง ๆ ก็มี China Town ซึ่งมันจะเป็นพื้นที่ของชาวเอเชีย ไม่ใช่เป็นแค่พื้นที่ของชาวจีนเท่านั้น ซึ่งมันจะมีความ Asian ที่ทำให้เรารู้สึกว่ามันมีความใกล้กับเรามากกว่า คล้ายกับการเป็นตัวแทนของพื้นที่ที่หนึ่งที่ถึงแม้จะต่างวัฒนธรรมก็สามารถอยู่ร่วมกันได้ 

แผนที่เขต สัมพันธวงศ์ จาก https://cityplangis.bangkok.go.th/cpdPortal/index.php/map-download/

ถนนเยาวราชถือว่า Success ไหม ในความเป็นเมือง ? 

อ.ดร. พีรียา บุญชัยพฤกษ (อ.พี) : 

คือในเชิงโครงข่าย เยาวราชก็ถือเป็นถนนที่สำคัญมาก ๆ เนอะขนานไปกับเจริญกรุงด้วยแล้วก็ไปบรรจบกัน ซึ่งเป็นถนนที่ต้องถูกผ่าน ถูกใช้งานในระดับเมือง ระดับของย่านได้ดีมาก ๆ เมื่อมันมีการสัญจรมากจึงเกิดขึ้นเป็นกิจกรรมที่มาเกาะ อาศัยการเคลื่อนที่ของคุณที่ผ่านไปมา และก็เป็นจุดหมายที่คนเข้ามาทำกิจกรรมได้ง่าย จริง ๆ ปัญหาเรื่องรถติดมันไม่ใช่ปัญหาแค่ที่ว่าคนมาเยอะจึงทำให้รถติด แต่มันคือปัญหาในเชิงโครงข่ายภาพรวมของทาง กรุงเทพมหานครฯ ที่มีทางเลือกในเส้นทางการสัญจรบนถนนสำคัญ ๆ ไม่ได้มีจำนวนมาก เพราะฉะนั้นไม่ว่าใครจะไปไหนมาไหนก็จำเป็นต้องใช้งานผ่านถนนเส้นหลักที่พวกเราพอจะเห็นไม่กี่เส้นนี้แหละ มันก็เลยทำให้มีปริมาณการสัญจรที่สูง  

คุณไอ๋ ปิยา ลิ้มปิติ  : 

เรามองว่ากระบวนการการเป็นเมือง มันค่อย ๆ โต เหมือนกับแต่ก่อนที่ชุมชนยังไม่หนาแน่นมากก็มีถนนแค่ไม่กี่เส้น พอถนนเริ่มมีความหนาแน่นมากขึ้นก็เริ่มมีการปรับขยายถนน ตรอก ซอกซอย ก็คือเป็น Process ของการเกิดขึ้นมาเรื่อย ๆ มันคล้ายกับว่าเมืองก็ต้องโตเพื่อรองรับการประชากรที่เพิ่มขึ้น ซึ่งถ้าถามว่าพื้นที่ของย่านนี้ Success ไหมก็ต้องบอกว่าการที่พยุงเยาวราชมาถึง ณ ปัจจุบันในความเป็นย่านธุรกิจมันยังคงบทบาทนั้นอยู่ ในการเป็นย่านค้าขาย เศรษฐกิจยังคึกคักอย่างน้อยอันนี้ถือว่าตอบบทบาทของย่านในการเป็นพื้นที่ค้าขาย 

รูปภาพถนนเยาวราช จาก https://www.alamy.com

คิดว่าในอีก 30 ปีข้างน้าถนนเส้นนี้จะเปลี่ยนแปลงไปมากน้อยแค่ไหน ? 

อ.ดร. พีรียา บุญชัยพฤกษ (อ.พี) : 

สำหรับอาจารย์อย่างที่บอกตอนแรกว่า เรามอง China Town แค่ตัวถนนเยาวราชไม่ได้เราต้องมองไปถึงสำเพ็งที่มันอยู่ร่วมกันไปด้วย คือฟากหนึ่งมันเป็นพื้นที่ค้าขายสินค้า ในขณะที่อีกฟากหนึ่งเป็นพื้นที่ค้าขายอาหารการกิน ที่รองรับกลุ่มคนที่อยู่ภายในพื้นที่นั้นในสมัยก่อน ซึ่งในปัจจุบันนี้มันไม่ได้รองรับแค่คนกลุ่มนั้นแล้ว แต่กลายเป็นพื้นที่รองรับนักท่องเที่ยว พร้อมกับมีธุรกิจจำนวนมากที่เข้ามาเปิดจำนวนมากทำให้ Quality ของสินค้าความเป็น Authentic ของของมันก็เปลี่ยนไป โดยเราไม่ได้บอกว่าอะไรดีไม่ดี แต่หมายความถึงของที่อยู่ตรงนั้นมันเปลี่ยนไปแล้ว มันอาจจะไม่ได้เป็นอัตลักษณ์เดิม ๆ อย่างที่เราเข้าใจ 

ภาพถ่ายถนนเยาวราช ด้วยดาวเทียม THE OS-2 จาก https://www.posttoday.com/smart-city/710638

คุณไอ๋ ปิยา ลิ้มปิติ  : 

ถ้าเรามองว่า 30 ปีข้างหน้าของเยาวราชจะเป็นอย่างไร ก็ให้ลองมองย้อนกลับไปว่า 30 ที่ผ่านมาของเยาวราชเป็นอย่างไรบ้าง เรามองว่า 30 ปีเยาวราชเปลี่ยนจากพื้นที่ที่รองรับครอบครัว กลายเป็นพื้นที่รองรับนักท่องเที่ยว มีการเปลี่ยนผู้ใช้งานในพื้นที่ เปลี่ยนธุรกิจในพื้นที่ เราก็มองว่า 30 ปีข้างหน้ามันก็ขึ้นอยู่กับการเปลี่ยนของเศรษฐกิจ กิจกรรมทางเศรษฐกิจจะเป็นอย่างไร  ถ้าสมมุติจะเน้นการผลักดันเป็นสถานที่ท่องเที่ยวสุด ๆ ไปเลยต่อไปเยาวราชอาจจะกลายเป็นย่านที่เปลือกยังคงเหมือนเดิมแต่ข้างในกลายเป็น Mix Culture ไปหมดเลยก็เป็นไปได้ 

รูปภาพถนนเยาวราช จาก https://www.thairath.co.th/news/local/bangkok/2044292

โดยสุดท้ายป้ายมันกลายเป็นภาพจำไปแล้ว มันกลายเป็นอัตลักษณ์ส่วนหนึ่งของพื้นที่ เราเลยอยากให้มองถึงการใช้งาน อยากให้มองถึงคนที่หมุนเวียนกันเข้าไปอยู่ในพื้นที่ เราก็จะเห็นภาพกิจกรรม วิถีชีวิตที่มีเสน่ห์ของเยาวราชที่มันครบกว่าแค่เปลือก ถ้าทุกคนลองมองเยาวราชว่านี้คืออัตลักษณ์ของถนนที่มีป้ายอย่างเดียว มันก็จะกลายเป็นเพียงการพูดถึงคุยถึงรูปแบบทางกายภาพ โดยไม่ได้พูดถึงการใช้งานภายในพื้นที่  

ขอขอบคุณ :
อ.ดร. พีรียา บุญชัยพฤกษ์ (อ.พี) ผู้อำนวยการ (รักษาการ) ศูนย์มิตรเมือง (Urban Ally) แห่งคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร และ
คุณปิยา ลิ้มปิติ (ไอ๋):  รองผู้อำนวยการ ศูนย์มิตรเมือง(Urban Ally) แห่งคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร

Picture of Heamarat Chimchavee

Heamarat Chimchavee

สถาปนิกจำเป็น ที่ทำงานออกแบบเป็นงานอดิเรก มีความสนใจในการทำความเข้าใจแนวคิดและที่มาของงานออกแบบต่าง ๆ ที่พบเจอ ให้กลายเป็นเรื่องเล่า
Writer

Discover more from Design Makes A Better Life.

Subscribe now to keep reading and get access to the full archive.

Continue reading