Keep in Touch
รับข่าวสารเรื่องการออกแบบ สถาปัตยกรรม ไลฟ์สไตล์
ทางอีเมล ที่จะส่งตรงถึงคุณทุกเดือน ลงทะเบียนได้ที่ด้านล่างนี้เลย!
ปัญหาการขาดแคลนน้ำสะอาดเป็นปัญหาเรื้อรังที่ส่งผลกระทบในระดับโลก โดยเฉพาะในพื้นที่ห่างไกลในทวีปแอฟริกา ผู้คนนับล้านต้องประทังชีวิตด้วยน้ำที่อาจปนเปื้อนเชื้อโรคหรือสารพิษ นำไปสู่ปัญหาด้านสุขอนามัยที่ฝังรากลึก ปัญหาการเข้าถึงแหล่งน้ำสะอาดทำให้ในแต่ละปีมีเด็กจำนวนมากเจ็บป่วยเสียชีวิตจากโรคระบาดและภาวะทุพโภชนาการ แต่ท่ามกลางความยากลำบากนี้ได้มีกระแสความช่วยเหลือจากนานาชาติหลั่งไหลเข้ามาอย่างต่อเนื่อง หนึ่งในนั้นคือ Warka Tower โครงการหอคอยผลิตน้ำสะอาดเพื่อหมู่บ้านห่างไกลในประเทศเอธิโอเปีย ผลงานขององค์กรไม่แสวงหาผลกำไร Warka Water ซึ่งก่อตั้งโดยสถาปนิกชาวอิตาลี อาร์ตูโร วิตโตริ ซึ่งนอกจากจะสามารถแก้ปัญหาได้อย่างเรียบง่ายและสวยงามแล้ว ยังเป็นขั้นแรกสู่การพัฒนากลายเป็นชุมชนต้นแบบสำหรับชาวปิ๊กมี่ในประเทศแคเมอรูนและพื้นที่ห่างไกลอื่น ๆ ทั่วโลกอีกด้วย
Warka Water คำถามสำคัญสู่สถาปัตยกรรมผลิตน้ำสะอาด
ในปี 2012 ขณะเดินทางท่องเที่ยวในทวีปแอฟริกา อาร์ตูโร วิตโตริ (Arturo Vittori) ได้สัมผัสกับวิถีชีวิตที่เต็มไปด้วยความยากลำบากของผู้คนในพื้นที่ห่างไกลของเอธิโอเปีย ปัญหาการขาดแคลนน้ำทำให้ผู้หญิงและเด็กต้องเดินทางไกลท่ามกลางแดดร้อนระอุเพื่อไปตักน้ำมาใช้ทุกวัน ภาพธรรมชาติที่สวยงามแต่โหดร้ายนี้ทำให้วิตโตริตั้งคำถามกับตัวเองว่า ในฐานะสถาปนิก เขาจะช่วยเหลือผู้คนเหล่านี้ได้อย่างไร? คำถามดังกล่าวนำไปสู่การก่อตั้ง Warka Water Inc. องค์กรไม่แสวงหาผลกำไรที่มีเป้าหมายเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้ยากไร้ในพื้นที่ทุรกันดาร โดยเน้นการเข้าถึงน้ำสะอาด สุขอนามัย การศึกษา และที่อยู่อาศัย ผ่านการออกแบบสถาปัตยกรรมพร้อมมุ่งสร้างชุมชนที่เข้มแข็ง พึ่งพาตนเองได้ และยั่งยืน
![]({"aperture":"2.8","credit":"Arturo Vittori","camera":"FC300S","caption":"DCIM104MEDIADJI_0006.JPG","created_timestamp":"1461957591","copyright":"Warka Water Inc","focal_length":"3.61","iso":"100","shutter_speed":"0.0021739130434783","title":"DCIM104MEDIADJI_0006.JPG","orientation":"0"})
ชื่อ Warka ได้แรงบันดาลใจมาจากพันธุ์ไม้พื้นถิ่นชื่อเดียวกัน ต้นวาร์คาเป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่สกุลโพ (Ficus vasta) สามารถสูงได้ถึง 50 เมตร กิ่งก้านแผ่กว้างของวาร์คามักกลายเป็นที่รวมตัวของชาวบ้านเพื่อพักผ่อนหลบร้อนระหว่างวันจนเกิดเป็นสเปซทางสังคมรูปแบบหนึ่ง นอกจากนี้ตามความเชื่อท้องถิ่นต้นวาร์คายังมีความหมายในทางจิตวิญญาณ เป็นภาพแทนของชีวิตและธรรมชาติ เปรียบได้ดั่งศูนย์กลางของชุมชน งานออกแบบของ Warka Water จึงตั้งเป้าหมายให้ผลงานออกแบบของพวกเขาเป็นมากกว่าเพียงเครื่องมือแก้ปัญหา แต่เป็นสัญลักษณ์ความภาคภูมิใจที่เกิดขึ้นโดยความร่วมมือของคนในชุมชนเองโดยประสานระหว่างนวัตกรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นเข้าด้วยกัน
![]({"aperture":"2.8","credit":"Arturo Vittori","camera":"FC300S","caption":"DCIM100MEDIADJI_0010.JPG","created_timestamp":"1506012665","copyright":"Warka Water Inc","focal_length":"3.61","iso":"100","shutter_speed":"0.0008695652173913","title":"DCIM100MEDIADJI_0010.JPG","orientation":"0"})
Warka Tower หยาดน้ำค้างรุ่งอรุณ
หลังจากการทดลองปรับปรุงต่อเนื่องกันหลายปี เมื่อปี 2015 ต้นแบบหอคอยเก็บเกี่ยวน้ำ Warka Tower เวอร์ชัน 4.0 ก็ถูกนำไปติดตั้งในหมู่บ้านชนเผ่าดอร์เซ (Dorza) บริเวณภูเขาทางตอนใต้ของเอธิโอเปีย หอคอยน้ำวาร์คาแห่งนี้มีความสูงราว 10 เมตร สร้างด้วยโครงไม้ไผ่ถักแนวทแยง (Diagrid Structure) ที่มีน้ำหนักเบาและสร้างง่าย วัสดุทั้งหมดสามารถหาได้ในท้องที่โดยคำนึงถึงงบประมาณและผลกระทบต่อธรรมชาติควบคู่ไปด้วย ภายในติดตั้งตาข่ายโพลีเอสเตอร์หรือเส้นใยธรรมชาติสำหรับดักจับความชื้นจากอากาศและฝน ช่วงกลางคืนถึงรุ่งเช้าไอน้ำจะควบแน่นเป็นหยดน้ำเล็ก ๆ ไหลลงสู่ถังเก็บที่ฐาน หอคอยน้ำวาร์คาแต่ละหลังสามารถผลิตน้ำสะอาดได้วันละ 50–100 ลิตร โดยไม่ต้องใช้ไฟฟ้าหรือเครื่องจักรใด ๆ เลยทีเดียว น้ำที่ได้มีความบริสุทธิ์สูงเหมาะสำหรับทั้งการอุปโภคและบริโภค ถือเป็นนวัตกรรมเรียบง่ายแต่เปี่ยมด้วยศักยภาพ ตอบโจทย์ความต้องการในชุมชนที่ห่างไกลได้อย่างแท้จริง
โครงถักของหอคอยน้ำวาร์คาได้แรงบันดาลใจมาจากเทคนิคงานสานตระกร้าของชาวพื้นเมืองเอธิโอเปีย สะท้อนภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ผสมผสานเข้ากับการออกแบบร่วมสมัย แต่ละองค์ประกอบผ่านการออกแบบอย่างพิถีพิถัน โดยคำนึงถึงปัจจัยด้านการขนส่ง การติดตั้ง ความแข็งแรง การดูแลรักษา ไปจนกระทั่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมอย่างรอบด้าน มีการเปรียบเทียบคุณภาพน้ำที่เก็บได้จากตาข่ายทั้งวัสดุธรรมชาติและสังเคราะห์เพื่อหาตัวเลือกที่เหมาะสมที่สุด แม้กระทั่งรายละเอียดอย่างการติดตั้งแผ่นกระจกเพื่อป้องกันนกมาทำรังก็ถูกรวมไว้ในกระบวนการออกแบบ เพื่อให้หอคอยออกมาสวยงามและมีประสิทธิภาพสูงสุด อีกหนึ่งจุดเด่นของหอคอยวาร์คาคือชายคาขึงผ้าใบที่ยื่นออกมารอบตัวอาคารช่วยชะลอการระเหยของน้ำในถังเก็บ นอกจากนี้ยังให้ร่มเงาในตอนกลางวันและติดหลอดไฟไว้ใช้งานตอนกลางคืนด้วย หอคอยน้ำแห่งนี้จึงไม่ใช่เพียงโครงสร้างผลิตน้ำสะอาด แต่ยังกลายเป็นพื้นที่สาธารณะของชุมชนเปรียบเสมือนใต้ร่มเงาของต้นวาร์คา
หอคอยแต่ละหลังใช้งบประมาณก่อสร้างเพียงประมาณ 500-1,000 ดอลล่าห์ (ประมาณ 16,000-32,000 บาท) โดยใช้ระบบพรีแฟบ (Prefabrication) ผลิตชิ้นส่วนจากโรงงานแล้วนำมาประกอบที่ไซต์ โดยใช้เวลาติดตั้งหอคอยเพียงวันเดียวก็แล้วเสร็จโดยไม่ต้องพึ่งพาเครื่องจักรไฟฟ้าหรือสร้างนั่งร้านใด ๆ หอคอยน้ำวาร์คามีอายุการใช้งานยาวนาน 6-10 ปีภายใต้การดูแลที่เหมาะสม โดยออกแบบมาให้ทนทานต่อสภาพภูมิอากาศ ในกรณีภัยธรรมชาติ เช่น เฮอริเคน หอคอยสามารถถูกรื้อและเคลื่อนย้ายไปเก็บในที่ปลอดภัยภายในเวลาเพียง 30 นาทีเท่านั้น
นอกเหนือจากโครงสร้างทางกายภาพแล้ว Warka Water ยังให้ความสำคัญกับการให้ความรู้ด้วย โดยจัดอบรมชาวบ้านเกี่ยวกับการจัดการน้ำอย่างยั่งยืน เช่น การเกษตรแบบ Permaculture รวมไปถึงแต่งตั้งผู้ดูแลน้ำประจำหมู่บ้านเพื่อสอดส่องการแจกจ่ายน้ำให้ทั่วถึงเหมาะสมกับฤดูกาล จนถึงปัจจุบันมีหอคอยน้ำวาร์คาติดตั้งในหมู่บ้านที่ห่างไกลแล้วกว่า 15 หลัง และขณะนี้ทีมงานกำลังพัฒนา Warka Tower เวอร์ชัน 4.3 พร้อมกับโครงการก่อสร้าง “หมู่บ้านต้นแบบ” ทางตอนใต้ของประเทศแคเมอรูน ซึ่งจะเล่าต่อในบทถัดไป
Warka Village หมู่บ้านต้นแบบกลางป่าฝนของชนเผ่าปิ๊กมี่
ผลงานของ Warka Water ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงหอคอยผลิตน้ำสะอาด แต่ด้วยแรงสนับสนุนจากทั่วโลกทำให้พวกเขาสามารถขยับขยายไปสู่งานขนาดใหญ่ขึ้นได้ หนึ่งในนั้นคือ Warka Village หมู่บ้านสำหรับชาวปิ๊กมี่ในป่าดงดิบของประเทศคาเมรูน ก่อนหน้านี้ชาวปิ๊กมี่อาศัยอยู่ท่ามกลางสภาพแวดล้อมอันทรุดโทรม บ้านเรือนสร้างจากผ้าใบพลาสติกหรือแผ่นสังกะสีที่ขึ้นสนิม ระบบสุขาภิบาลถูกละเลย ส่งผลกระทบต่อสุขภาพโดยเฉพาะในเด็ก นอกจากนี้ยังเผชิญภัยคุกคามจากการก่อการร้ายและปัญหาคอร์รัปชัน โครงการหมู่บ้านวาร์คาจึงเป็นงานที่อันตรายและท้าทาย ต้องใช้องค์ความรู้เพื่อแก้ไขปัญหาอย่างยั่งยืน พร้อมประสานงานกับองค์กรท้องถิ่นเพื่อกำหนดขอบเขตการทำงานอย่างระมัดระวัง ซึ่งในที่สุดสามารถสร้างเสร็จสมบูรณ์เมื่อไม่กี่ปีที่ผ่านมา
ภายในหมู่บ้านประกอบด้วยอาคารขนาดกะทัดรัดหลายประเภท เช่น บ้านวาร์คา (Warka houses) จำนวนเจ็ดหลัง ซึ่งได้แรงบันดาลใจจากสถาปัตยกรรมพื้นถิ่น หอคอยน้ำวาร์คา (Warka Tower) สองหลัง แต่ละหลังสามารถผลิตน้ำสะอาดได้วันละ 40-80 ลิตร อาคารสุขา (Warka Toilet) แบบใช้ระบบปุ๋ย ศาลาอเนกประสงค์ (Warka Pavilion) สำหรับใช้พบปะของชุมชน และโรงเรือน (Warka Garden) ที่ใช้ระบบเกษตรยั่งยืน อาคารทุกหลังสร้างด้วยวัสดุท้องถิ่นที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม โดยแรงงานในชุมชน และออกแบบให้ใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพภายใต้งบประมาณที่จำกัด นอกจากรองรับเรื่องความต้องการขั้นพื้นฐานแล้ว หมู่วาร์คายังมุ่งสู่การเป็นศูนย์กลางของช่างฝีมือท้องถิ่น ฟื้นฟูเทคนิคการก่อสร้างดั้งเดิมควบคู่กับการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่ เพื่อแก้ไขปัญหาในระดับชุมชนและส่งเสริมการอนุรักษ์วัฒนธรรมท้องถิ่นอย่างยั่งยืน
วาร์คา แตกกิ่งก้านสาขาสู่โลกกว้าง
จากจุดเริ่มต้นในฐานะงานวิจัยเล็ก ๆ ในออฟฟิศของวิตโตริ ในปัจจุบันองค์กร Warka Water เติบโตอย่างก้าวกระโดดสู่การเป็น “แพลตฟอร์มเพื่อการพัฒนาแบบองค์รวม” ที่ครอบคลุมหลากหลายมิติ ทั้งด้านสุขาภิบาล ที่อยู่อาศัย เกษตรกรรม การศึกษา และการสร้างอาชีพอย่างยั่งยืน โดยทุกโครงการผ่านการคิดอย่างบูรณาการ เชื่อมโยงกับบริบททางวัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อม พร้อมขับเคลื่อนโดยคนในท้องที่ในฐานะผู้สร้าง นอกจากในเอธิโอเปียและแคเมอรูนแล้ว Warka Water ยังขยายการทำงานไปยังพื้นที่อื่นทั่วโลก เช่น เฮติ มาดากัสการ์ บราซิล อินเดีย อินโดนีเซีย (เกาะซุมบา) และ กัมพูชา โครงการเหล่านี้สร้างโจทย์ใหม่ ๆ ให้ทีมงานได้ทดลองใช้วัสดุพื้นถิ่นที่หลากหลาย อย่างการนำใบปาล์มมาใช้ หรือเทคโนโลยี W-Solar ระบบแผงโซลาร์เซลล์แบบโมดูลไว้ติดตั้งร่วมกับหอคอยน้ำ ทำให้สามารถผลิตทั้งน้ำสะอาดและไฟฟ้าในจุดเดียว
ผลงานของ Warka Water ไม่เพียงหลอมรวมวัฒนธรรมเข้ากับเทคโนโลยีได้อย่างชาญฉลาด แต่ยังออกแบบสถาปัตยกรรมที่เรียบง่าย สวยงาม ด้วยวัสดุพื้นถิ่นและงบจำกัด ไม่ต้องใช้เครื่องมือหนักหรือทักษะเฉพาะทาง ที่สำคัญคือกระบวนการสร้างที่เปิดโอกาสให้ชุมชนมีส่วนร่วมอย่างแท้จริง จากสถาปัตยกรรมกลายเป็นน้ำดื่ม เสปซสู่ศูนย์กลางของผู้คน ทุกเส้นสายสะท้อนวิถีชีวิตและจิตวิญญาณของชุมชน ไม่ว่า Warka Water จะไปตั้งอยู่ที่ใด มันคือเครื่องยืนยันว่าความหวังยังผลิบานได้ และไม่มีใครจำเป็นต้องเผชิญความยากลำบากเพียงลำพังอีกต่อไป
References
Azzarello, N. (2020, August). warka water is building an integrated, community-driven village in the cameroon rainforest. Retrieved from https://www.designboom.com/architecture/warka-water-village-cameroon-arturo-vittori-08-16-2020/
Marchese, K. (2019, February). Warka Water towers collect clean drinking water from the ‘lakes in the air’. designboom. Retrieved from https://www.designboom.com/architecture/warka-water-tower-bamboo-sustainable-clean-drinking-water-air-02-15-2019/
Neira, J. (2020, August). Harvesting water from the air: an interview with warka water founder arturo vittori. Retrieved from https://www.designboom.com/design/warka-water-arturo-vittori-interview-08-21-2020/
Warka Water. (n.d.). Retrieved from https://wdo.org/site-project/warka-water/
Warka Water. (n.d.). Retrieved from https://warkawater.org/
รับข่าวสารเรื่องการออกแบบ สถาปัตยกรรม ไลฟ์สไตล์
ทางอีเมล ที่จะส่งตรงถึงคุณทุกเดือน ลงทะเบียนได้ที่ด้านล่างนี้เลย!
